Liggend in bed, voor het slapengaan, herlees ik na bijna twintig jaar DE WETTEN van Connie Palmen. Ik herken van de inhoud nog maar weinig. Dat komt waarschijnlijk ook omdat ik het boek nu, na bijna twintig jaar, met andere ogen lees.



(pag. 205:)  "Gistermiddag was ik toch bij die oude vriend van me, een beeldhouwer. Hij zei iets dat me erg raakte. Hij zei, je moet het voor jezelf doen, beeldhouwen, het is iets wat in zichzelf zinvol moet zijn, het maken. En dat de rest, alles daar omheen, circus is, onzin. Het heeft niks met het beeldhouwen te maken. Ik geloof dat hij daar gelijk in heeft."
"Ik niet. Eten en drinken kun je voor jezelf doen, en kennis vergaren, maar kunst kan volgens mij niet puur en alleen iets voor jezelf zijn. Kunst is toch ook de keuze voor een manier om met de anderen om te gaan, met de hele wereld, als het even meezit? Je kunt de wereld bereiken, via een ding, een beeld, een boek, en je kunt met de wereld praten zonder er zelf in persoon bij te hoeven zijn. Je bent er en tegelijk ben je er niet, is er alleen het ding, en breng je via dat ding je eigen bestaan in verband met het bestaan van iedereen. Je moet je durven laten bemiddelen door iets anders dan jezelf, iets wat toch jouw naam draagt."
"Klinkt ook weer heel waar."

(en vanaf onderaan pag. 206:) "Natuurlijk is iedereen kunstenaar, maar niet iedereen exposeert, publiceert, treedt op, dat is het verschil. Je bent volgens mij een kunstenaar wanneer je de gemaakte dingen los kunt laten. Zolang je je smartelijke gedichten, je schilderijen of molentjes van luciferstokjes in het dressoir laat liggen, heb je met de anderen niks van doen. Je wordt kunstenaar als je de grens overschrijdt, de drempel neemt naar het publiek. Dan pas stel je de wereld in staat betekenis te geven aan iets." 
"Maar je hebt de wereld toch niet nodig."
"Misschien heeft de wereld jou nodig."
"Welnee, daar buiten zit niemand op Lucas Asbeek te wachten."
"Jawel, Lucas. Ik ben buiten. Ik wacht op jou, liefste."

"Soms spreek je als een orakel, Marie. Dan voel ik wel dat het waar is wat je zegt en dat je het goed met mij voor hebt, maar ik begrijp er niks van."
(tot zover)


Ja ja, je kunt wel zien dat ze doorgeleerd heeft, oes Connie!


Zittend aan tafel, 's morgens, lees ik VERREK HET IS GEEN KUNSTENAAR Gerard Reve en het schrijverschap van Edwin Praat, een zeer recente uitgave van de Amsterdam University Press. En daarin lees ik dat Gerard Reve zoveel intelligenter en interessanter omgaat met dezelfde thematiek. Veel creatiever en dubbelzinniger, humoristischer ook. Enfin, lees het zelf maar. Oes Connie kan de pot op! Al heeft ze natuurlijk niet helemaal ongelijk.

Blijf ik zitten met de vraag: zit er daar buiten iemand op mij te wachten?

Marlene Dumas THE PAINTER 1994

De handen van mijn moeder, op de buik waarin ik het leven kreeg.

Er is een wonderlijk verhaal verbonden aan mijn geboorte. De eerst jaren van hun huwelijk konden mijn ouders geen kinderen krijgen. Ze hebben van alles geprobeerd, maar niets lukte. Uiteindelijk werd besloten tot een chirurgische ingreep. Mijn moeder zag daar erg tegen op.
Een tante van mijn moeder heeft haar toen meegenomen naar de Belgische bedevaartplaats Banneux. Daar zou ooit de heilige Maria verschenen zijn, en er zouden wonderbaarlijke genezingen plaatsvinden. 
Na dat bezoek vond de operatie plaats. Die slaagde, en op mijn geboortekaartje staat dan ook: "Met dank aan Maria van Banneux geven wij kennis van de geboorte van onze zoon Wolterus. Wij noemen hem Wout."

Ik zou het nu kunnen hebben over zoiets als basic trust, een term uit de psychologie. Mijn moeder: "Wat ik daar aan ellende in Banneux gezien heb, bij al die mensen die daar komen, dat deed mij denken: dan valt mijn verdriet eigenlijk best mee!" De ontspanning die dat teweegbracht legde een basis van vertrouwen in haar ziel die uiteindelijk de zwangerschap en mijn geboorte mogelijk maakte. 
Ik zou het nu ook kunnen hebben over die cruciale momenten in mijn leven waarin basic trust mijn basis bleek te zijn waardoor ik de crises in het leven aankon.
En ik zou kunnen vertellen uit mijn ervaringen als bajespastor - hoe gedetineerden in hun eigen verhalen en in bijbel- en andere verhalen zoiets als basic trust herkenden, en operabel wisten te maken in hun eigen situatie.

Maar daar wil ik het niet over hebben. Ik ben momenteel meer geïnteresseerd in de verhalen die er aan ten grondslag liggen; aan de beeldvorming. Voor het MATER/MATRIX-project waaraan ik begonnen ben duik ik diep in de geschiedenis, in mijn en andermans cultuur, in de beelden waardoor wij omringd zijn: beelden van vrouwen, moeders, leven en dood, tederheid en geweld, bloed en tranen, mededogen en vervreemding. Uiteindelijk moet dat 'inkoken' tot een interactieve installatie: een kunstwerk als een meditatieplek, of een meditatieplek als kunstwerk.

Ik heb het al eens vaker gezegd: mijn kunstenaarschap is een voortzetting van theologie en pastoraat, maar met andere middelen! 

Ik ben er weer! De komende weken: teksten, beelden, associaties rondom MATRIX. 

Ik weet wat ik doen moet! Wat een leven! Er is zoveel!

Het is alleen omdat ik in allerlei opzichten mislukt ben in het leven dat ik heb kunnen maken wat enigszins op kunst lijkt.

Ik sluit dit logboek (voorlopig) af. Om meerdere redenen. Met de voltooiing van VIDE/VOID heb ik een soort eindpunt bereikt. Er broeit wel iets nieuws, heel veel zelfs, maar er is een soort incubatietijd nodig, merk ik, een soort quarantaine. Ik moet in elk geval voorkomen dat ik, na wat ik met VIDE/VOID bereikt heb, niet terugzak. Daarnaast merk ik dat dit logboek ook met slechte intenties wordt gelezen door mensen die mij onderuit willen halen - ik voel mij niet veilig meer. Ik kan er beter het zwijgen toe doen.

Er broeit al geruime tijd een nieuw project, al sinds de HOMUNCULUSserie. Maar eerst moest VIDE/VOID gemaakt worden, blijkbaar. Het wordt een installatie, en geen klein sculptuurtje zoals de eerste drie uit de serie. Wel met gebruikmaking van natuurlijke materialen, dicht bij mijn eigen beleving en herinnering: wederom een poging tot duiding van het persoonlijke, de individuele geschiedenis in beeldtaal, ontleend aan een bredere stroom. Daarnaast ook: geluid en videobeelden. MATER is voorlopig de titel. 

Meer zeg ik er niet over. Dit logboek wordt ook gelezen met valse intenties door mensen die mij geen goed hart toedragen. Daarom sluit ik hiermee af.