Over de Leegte. Waar het in VIDE/VOID om draait.

Dat niets in dit universum op zichzelf bestaat, maar altijd slechts in relatie tot iets anders, tot al het andere. Dat dus niets absolute betekenis heeft, behalve gezien vanuit een bepaald standpunt- dat zo’n standpunt altijd relatief is, en dat dus ook ‘betekenis’ relatief is. Alles is waar. Maar niets is helemaal waar. Dat is de Leegte.

Dat ik niet met mezelf samenval. Dat ik ten diepste relationeel ben, maar óók daarmee niet samenval. Dat ik “ik” kan zeggen, alsof ik het over iemand anders heb. Dat mijn zelfbewustzijn mij scheidt van mezelf (voor u leze men hier evengoed ik, alsof je in een spiegel kijkt):
“Dat ik u zien moet, en u niet kan zijn,
Van u gescheiden door mijn eigen ogen –
Het doet, als een geboorte, pijn.”

Toen ik pas geboren was en me nog niet bewust van mezelf, toen viel ik samen met mezelf. En straks, als ik zo dement zal zijn als een gummetje, en me niet meer bewust ben van mezelf, zal ik weer met mij zelf samenvallen. Ook dat is de Leegte.

Dat ik Luís moet missen. Dat wij oprecht van elkaar gehouden hebben, maar dat we dat nooit volledig hebben kunnen verwezenlijken; zie hierboven de woorden van Vasalis. Ook de eigenliefde speelde een rol, en stond ons in de weg. Wij konden niet samenvallen met elkaar, behalve misschien op momenten van de hoogste extase, die er goddank ook waren. Ook dit is de Leegte.

We hebben elkaar ook veel pijn gedaan. En ik was niet bij hem, toen hij stierf, hoewel hij me dat zo nadrukkelijk had gevraagd – ik heb op de verkeerde manier voor mezelf gekozen. Als ik íets zou moeten noemen, uit mijn leven, waarvan ik spijt heb en waarover ik mij schuldig weet, dan is het dit. En dit is de Leegte.

Dat ik het ‘creatieve moment’ niet kan laten voortduren. Dat ik me bewust ben van het ‘creatieve moment’, maar altijd achteraf, als het voorbij is (en god geve dat ik het heb weten te gebruiken!). Dat taal, ‘het woord’, scheidt, ons scheidt van elkaar net zoveel als het ons verbindt, ons scheidt van de eeuwigheid net zoveel als het er toegang toe geeft- en dat ‘het beeld’ dat misschien niet doet, of toch ook (al heb ik nog niet geleerd hoe dat dan werkt, zover ben ik nog niet). Ook dat is de Leegte.

Dat dit alles met menszijn gegeven is, met zelfbewustzijn, en met mijn kunstenaarschap. Dat dit, kortom,  het putje is waaruit ik schep. Dat ik dit weet. Ook dat is de Leegte.

Tot hier toe ben ik gekomen.


Wij zien niet de werkelijkheid; wij zien het beeld dat ons brein maakt van de werkelijkheid. En daarbij kan ons brein zich op de prachtigste manieren vergissen! Precies deze kreukel in het universum is de speelruimte van de kunstenaar: hier voel ik mij thuis.


Ik maak ruimtelijk werk, dat verwijst naar de Leegte- zoiets als wat Zenboeddhisten zien in al wat is: een kreukel in het universum.

Maar uiteindelijk gaat het altijd over de mens, die schitterende vergissing van de evolutie, in al z'n grootsheid en al z'n tragiek...

Schuiven met elementen van VIDE/VOID, spelen met de ruimte, cirkelen rond de leegte.

Okay. Dit wordt de policy wat VIDE/VOID betreft: als je komt kijken laat ik je de expositieruimte binnen, de deur gaat dicht, en je komt er pas uit als je GEZIEN hebt! 

En ik ga uit van minstens een half uur! Ga de stilte, de leegte maar eens aan!

VIDE/VOID is geïnstalleerd. Al meer dan een week geleden. Maar ik weet niet wat ik er over moet zeggen. Er is meer gebeurd dan ik er in heb willen leggen, geloof ik. Ik kan er zelf nog niet helemaal bij. Mijn eigen gemankeerde ego zit me in de weg.  Nou ja, een paar dingen:

Henk Visch, geportretteerd in de serie 'Hollandse Meesters in de 21e eeuw', afgelopen zaterdag in Avro's Kunstuur uitgezonden: "Ik wil een pleidooi houden voor het beeld. Want het woord scheidt, maakt onderscheidt, verdeelt..." Ik parafraseer en citeer niet volledig en incorrect, maar Visch gaf weer waar VIDE/VOID over gaat.

T. de W. heeft een deel van VIDE/VOID gekregen, omdat een deel van die installatie door haar gedoneerd is. Uit haar reactie bleek dat ze de tekst niet goed gelezen heeft, alleen gekeken heeft naar wat er in het lijstje zit, en dus niet begrijpt waar VIDE/VOID over gaat...

I.E. (ook een kunstaar/es) heeft er middenin gestaan. Ze heeft niets gezien. Ze heeft geen enkele aandacht besteedt aan de objecten, laat staan dat ze de tekst gelezen heeft. Ze had alleen oog voor de kleur van het behang van de ruimte!

Mijn wanhopige twijfel: VIDE/VOID werkt niet...

Terwijl ik dit schrijf is Marina Abramovic op tv. Mijn god! In vergelijking met haar ben ik helemaal niets!

Maar ik krijg ook (via het Internet) steeds meer positieve reacties van kunstenaars uit Nederland én daarbuiten! Ik ben op de goede weg! En daar moet ik me niet vanaf laten brengen door mijn eigen onzekerheid.

Bruisende vergadering, gisteren, van onze kunstenaarsgroep ARTchipel. Op voorstel van Nynke gaan we werken aan een kunst-wandelroute door Dokkum, volgend jaar zomer. Kunst in de publieke ruimte gaan we maken. En het moet te maken hebben met (de geschiedenis van) Dokkum. Dus gaat ieder van ons op zoek naar een plek in Dokkum die hem/haar aanspreekt, en waar je een kunstwerk bij zou willen/kunnen bedenken. En maken natuurlijk.

Ik denk aan een 'soundscape' in de Grote Kerk... Ik verklap verder niets, maar ik zie (hoor) het al helemaal voor me!

Het scheelt niets of ARTchipel wordt ook voor mij een stimulus, een inspiratiebron, een uitdager om tot kunst te komen. Of ligt dat nou gewoon aan mezelf?

Een hernieuwde kennismaking met het werk van Roger Hiorns, van wie ik eerder een solo-expositie zag, ook in De Hallen in Haarlem: een volledig verpulverde straalmotor van een passagiersvliegtuig. Associeer er maar op los: van vakantievluchten naar de zon, (zelf)verheffing, menselijke inventiviteit, wereldwijde bereik- en bereisbaarheid, tot vliegtuigcrashes, de aanslag op de Twin Towers, vliegangst, (zelf)vernietiging. In al z'n eenvoud een adembenemend sterk beeld. Te zien op de groepsexpositie DREAD, van 7 september tot 24 november in De Hallen in Haarlem.

Uitgangspunt van de expositie is het werk van Constant (1920-2005). Zijn leven lang werkte hij aan het project New Babylon: de nieuwe wereldstad waarin de mensen alle vrijheid zouden hebben om zich creatief te ontplooien. 'n Utopie natuurlijk. Tja, de jaren '60... De verschrikkingen van de Vietnamoorlog, de dood van het kind van een intieme vriend, het echec van Parijs mei '68, brachten Constant een ander inzicht; volledige vrijheid voor de mens betekent ook volledige vrijheid van het kwaad, de duistere kant in de mens, "homo homini lupus" - uiteindelijk zouden de bewoners van New Babylon elkaars vijand worden en elkaar uitmoorden. Vanaf dat moment werkt Constant aan zijn Labyrismen, waarin hij die horror ('dread') verbeeldt. Heel wat volwassener en realistischer dan het naïeve "Volg je innerlijke pad, en je zult nooit verdwalen" van de zestiger-jarenromantiek...

Maar enfin: hoeveel moois en interessants er ook te zien is op de groepsexpositie DREAD - fear in the age of technological acceleration, het geheel boeit niet. Er zijn films met hetzelfde thema die heel wat spannender zijn. Jammer.

VIDE/VOID wordt tot op het bot gereduceerd. Na foto's en teksten heb ik nu ook de geluidsinstallatie uit de ruimte verbannen. Geen Japanse bamboefluit, geen gongs en geen drums, geen vocalises met de menselijke stem. Stilte.