Terwijl VIDE,VOID in mij broedt en naar concretisering groeit (her)lees ik Anna Enquist: Contrapunt. Twee relevante citaten:
"Het vermogen om patronen te horen in een serie precies gelijke pieptonen is aangeboren. We kunnen niet anders. Het structureren is een eigenschap van onze hersenen, van ons, een overlevingsstrategie, een ziekte. Zo maken we van de ongeorganiseerde, troebele soep om ons heen een herkenbaar en vertrouwenwekkend decor. We weten helemaal niet meer dat er niets van klopt, dat we zelf voor de herkenbaarheid en het vertrouwen zorgen. Je zou onderzoek kunnen doen naar de samenhang tussen structureringspatronen en persoonlijkheidskenmerken. Waarom hoort de één een vierkwartsmaat, de ander een zesachtste?
Waarom moest ze dit alles denken, het sloeg toch nergens op?"
En de slotzin: "Binnen die leegte bevindt zich alles."
(Eigenlijk is dit niet de slotzin, er volgt er nog één. Maar die is de samenvatting van het boek, en voegt verder niets toe.)
vrijdag 21 juni 2013
Voordat het in de vergetelheid verdwijnt - naar aanleiding van wat ik schreef op 6 mei jl. kreeg ik een leuke reactie, met op het eind een paar mooie woorden over mijn werk. Hieronder de tekst, opdat die niet verloren ga:
From: Lotti Heyboer
Subject: Blog, Heyboer en voeten
Date: Monday, 03/06/2013 7:48 AM
Dag Wouter,
Ik kwam via een zoektocht naar iets heel anders per ongeluk in je blog terecht. Dat maakte me heel blij, wat (en vooral hoe) je over Anton Heyboer schreef! Ik probeer al een aantal jaren om hem weer bekend te laten worden als de kunstenaar die hij werkelijk is. Veel daarvan is ondergesneeuwd, maar ik vind het belangrijk dat dat weer algemeen gekend wordt. Volgens mij is het belangrijk voor een cultuur dat dit soort waarden er deel van worden.
Door de tentoonstelling in Haarlem heb ik zelf ook heel veel geleerd over die periode. Ik heb er zelf aan meegewerkt, omdat wij hier natuurlijk toch het meest over hem weten. Maar heel veel gebeurtenissen en feiten wist ik niet. Het heeft heel veel dingen duidelijk gemaakt. Ik weet nu ook (zover dat kan) wat er in de inrichting echt gebeurd is. Waarom hij daarheen ging en waar hij doorheen ging. Het was tot nu toe een puzzel waar veel stukjes van misten, maar nu is het meeste ingevuld. In ieder geval zoveel, dat ik een beeld heb gekregen.
Hierna komt nog een taak voor me, als deze gelukt is: tonen dat de latere kleurrijke tekeningen net zo goed belangrijk zijn. Het lijkt wel of iedereen óf het een kan zien, óf het ander, of die oude meester, of die latere xx. Dat xx..., ze hebben er allerlei namen voor bedacht. Clown, charlatan, gek en weet ik veel. Ik ga het zelf maar niet invullen. Als ik alle namen in 1 woord kon vangen, zou het misschien kunnen. Maar elke naam apart doet hem erg tekort.
Ik zag je voeten op die gladde vloer. Het is een heel indringend beeld. Wij (Heyboer-clan) zijn eigenlijk niet geschikt om naar kunst van anderen te kijken, Anton deed iets wat zo anders was, dus bijna niets voldoet voor ons. Maar dit vond ik mooi.
Lotti
L. Heyboer
Den Ilp 66
1127PG Den Ilp
www.anton-heyboer.nl
webmaster@anton-heyboer.nl
From: Lotti Heyboer
Subject: Blog, Heyboer en voeten
Date: Monday, 03/06/2013 7:48 AM
Dag Wouter,
Ik kwam via een zoektocht naar iets heel anders per ongeluk in je blog terecht. Dat maakte me heel blij, wat (en vooral hoe) je over Anton Heyboer schreef! Ik probeer al een aantal jaren om hem weer bekend te laten worden als de kunstenaar die hij werkelijk is. Veel daarvan is ondergesneeuwd, maar ik vind het belangrijk dat dat weer algemeen gekend wordt. Volgens mij is het belangrijk voor een cultuur dat dit soort waarden er deel van worden.
Door de tentoonstelling in Haarlem heb ik zelf ook heel veel geleerd over die periode. Ik heb er zelf aan meegewerkt, omdat wij hier natuurlijk toch het meest over hem weten. Maar heel veel gebeurtenissen en feiten wist ik niet. Het heeft heel veel dingen duidelijk gemaakt. Ik weet nu ook (zover dat kan) wat er in de inrichting echt gebeurd is. Waarom hij daarheen ging en waar hij doorheen ging. Het was tot nu toe een puzzel waar veel stukjes van misten, maar nu is het meeste ingevuld. In ieder geval zoveel, dat ik een beeld heb gekregen.
Hierna komt nog een taak voor me, als deze gelukt is: tonen dat de latere kleurrijke tekeningen net zo goed belangrijk zijn. Het lijkt wel of iedereen óf het een kan zien, óf het ander, of die oude meester, of die latere xx. Dat xx..., ze hebben er allerlei namen voor bedacht. Clown, charlatan, gek en weet ik veel. Ik ga het zelf maar niet invullen. Als ik alle namen in 1 woord kon vangen, zou het misschien kunnen. Maar elke naam apart doet hem erg tekort.
Ik zag je voeten op die gladde vloer. Het is een heel indringend beeld. Wij (Heyboer-clan) zijn eigenlijk niet geschikt om naar kunst van anderen te kijken, Anton deed iets wat zo anders was, dus bijna niets voldoet voor ons. Maar dit vond ik mooi.
Lotti
L. Heyboer
Den Ilp 66
1127PG Den Ilp
www.anton-heyboer.nl
webmaster@anton-heyboer.nl
donderdag 13 juni 2013
En dan groeit er, zomaar tussen de bedrijven door, een nieuw kunstwerk. De aanleiding is tweeledig. Onze kunstenaarsgroep ARTchipel wil zich presenteren door middel van presentatiedozen, identiek van vorm en formaat, maar door elke kunstenaar individueel vormgegeven en gevuld. En collega-kunstenaar Trix de Waal stond mij haar oude schrijfmachine af, maar wilde in ruil daarvoor een klein kunstwerkje, van 10 bij 10 centimeter.
Wat die doos betreft: de meerderheid van de ARTchipellers koos voor een houten doos in de vorm van een boek. Iemand in Staphorst maakt die dingen voor niet-zo-strenge protestanten die er de (door de kerk scherp veroordeelde) tv-gids in willen verbergen voor de strenge dominee of ouderling die op huisbezoek komt. Het doet denken aan zo'n uitgehold boek waarin in romantische spionagefilms vuurwapens worden verborgen. Maar wat moet ik daarmee? Een doos is een doos, en een boek is een boek, maar een boek dat zich als doos gedraagt of een doos die zich als boek vermomt, dat is raar. Bovendien heb ik al een presentatiedoos: een hele mooie, van aluminium, met mijn naam in het deksel gelaserd. Ik bedoel: met behulp van laserstralen in het deksel getatoeëerd. Die aluminium doos was overigens min of meer de aanleiding voor dat hele presentatiedozenproject, geloof ik. Die houten doos eigen ik mij toe (ik heb er netjes voor betaald, hoor) en maak er iets van dat 'van mij' is.
En die schrijfmachine van Trix, die wou ik slopen. Want ik wou de lettertjes gebruiken om een woord in een plak lood te stansen. Maar dat is een faliekante mislukking geworden. Ik krijg die ouwe schrijfmachine niet uit elkaar, en ik zie nou al dat die lettertjes sowieso te klein zijn voor wat mij voor ogen staat. Dat heb ik inmiddels opgelost door voor een paar tientjes een setje slagstempels te kopen: het hele alfabet, 6 mm hoog, in keihard staal. Werkt prima! Maar Trix krijgt haar kunstwerkje, voorzien van lettertjes van haar ouwe getrouwe Remington. Hoe? Dat is het geheim van de smid! En dat kunstwerkje maak ik in tweevoud: één voor Trix, één voor mij.
Ik zet nog geen foto's van de resultaten op dit blog. Mijn plan is om, na voltooiing van een en ander, van de 'boekdoos' en het 'Trix-kunstwerkje' samen een installatie te maken en daarmee mijn expositieruimte in te wijden. En daarbij komt: ook Trix leest dit blog, en het moet nog even een verrassing blijven wat ze krijgt.
Het weer is omgeslagen. De wind is naar het zuidwesten gedraaid, na wekenlang kil en koud vanuit het noorden te hebben gewaaid. En het is eindelijk gaan regenen.
Wat die doos betreft: de meerderheid van de ARTchipellers koos voor een houten doos in de vorm van een boek. Iemand in Staphorst maakt die dingen voor niet-zo-strenge protestanten die er de (door de kerk scherp veroordeelde) tv-gids in willen verbergen voor de strenge dominee of ouderling die op huisbezoek komt. Het doet denken aan zo'n uitgehold boek waarin in romantische spionagefilms vuurwapens worden verborgen. Maar wat moet ik daarmee? Een doos is een doos, en een boek is een boek, maar een boek dat zich als doos gedraagt of een doos die zich als boek vermomt, dat is raar. Bovendien heb ik al een presentatiedoos: een hele mooie, van aluminium, met mijn naam in het deksel gelaserd. Ik bedoel: met behulp van laserstralen in het deksel getatoeëerd. Die aluminium doos was overigens min of meer de aanleiding voor dat hele presentatiedozenproject, geloof ik. Die houten doos eigen ik mij toe (ik heb er netjes voor betaald, hoor) en maak er iets van dat 'van mij' is.
En die schrijfmachine van Trix, die wou ik slopen. Want ik wou de lettertjes gebruiken om een woord in een plak lood te stansen. Maar dat is een faliekante mislukking geworden. Ik krijg die ouwe schrijfmachine niet uit elkaar, en ik zie nou al dat die lettertjes sowieso te klein zijn voor wat mij voor ogen staat. Dat heb ik inmiddels opgelost door voor een paar tientjes een setje slagstempels te kopen: het hele alfabet, 6 mm hoog, in keihard staal. Werkt prima! Maar Trix krijgt haar kunstwerkje, voorzien van lettertjes van haar ouwe getrouwe Remington. Hoe? Dat is het geheim van de smid! En dat kunstwerkje maak ik in tweevoud: één voor Trix, één voor mij.
Ik zet nog geen foto's van de resultaten op dit blog. Mijn plan is om, na voltooiing van een en ander, van de 'boekdoos' en het 'Trix-kunstwerkje' samen een installatie te maken en daarmee mijn expositieruimte in te wijden. En daarbij komt: ook Trix leest dit blog, en het moet nog even een verrassing blijven wat ze krijgt.
Het weer is omgeslagen. De wind is naar het zuidwesten gedraaid, na wekenlang kil en koud vanuit het noorden te hebben gewaaid. En het is eindelijk gaan regenen.
maandag 6 mei 2013
Soms stuit je, onverwacht, op een pareltje. Ik was in Haarlem en bezocht het Frans Halsmuseum. Op de eerste grote Hals-tentoonstelling sinds 25 jaar kunnen werken uit alle fasen van de carrière van Hals vergeleken worden met werk van Rembrandt, Rubens en Titiaan. Mooi, en educatief, maar een beetje obligaat.
Tot mijn verrassing echter zit er schuin tegenover het Frans Halsmuseum aan het Groot Heiligland nóg zoiets: het Historisch Museum Haarlem. Het bestaat denk ik nog niet zo heel lang, en het beschikt duidelijk niet over de materiële en financiële faciliteiten van de beroemde overbuurman- het is een beetje een Janboerefluitjesmuseum. Toegegeven: de vaste collectie heb ik niet gezien. Maar wat een snoepie van een expositie hadden ze daar over de Haarlemse jaren van Anton Heyboer! Ik heb er van genoten, ik heb er veel van opgestoken, het heeft me geïnspireerd en tot nadenken geprikkeld.
Ook ik wist, als zovelen, niet veel meer over Anton Heyboer dan: extravagant, in Den Ilp samengewoond hebbend met drie vrouwen, etsen met een vreemde beeldtaal die je op het eerste gezicht niet kunt 'lezen'. Maar daar is nu verandering in gekomen, dank zij deze kleine maar o zo fijne expositie in het Historisch Museum Haarlem! Ik ga niet herhalen wat er ook al in het keurig vormgegeven tentoonstellingsgidsje staat, maar noem een paar saillante punten die me troffen.
Heyboer: "In de Zonnesteeg in Haarlem deed ik mijn kleren uit, legde de vloeren vol met chamoispapier en nam Siberisch houtskool, 's avonds, er was niemand, en maakte met mijn adem ingehouden in één keer bladen vol. Allemaal met vegen, en als ze geveegd waren kwam ik er even aan met mijn gum, waardoor er vlakjes ontstonden die het wit en het zwart met elkaar verbonden. Het had het karakter van oerlandschappen. Dat was mijn kunst. Later ging ik comprimeren. De laatste vormen die het had waren de vormen van een ei. Of in ieder geval de vormen van iets ronds, oprijzends, en dat in het oer stond. (Lees, wat dit betreft, het unieke boek Eigenzinnig Kunstzinnig van Tjeu van den Berk, over de visie van Carl Gustav Jung op kunst! WK). En toen werd ik krankzinnig. Toen werd ik zielsziek."
In de winter van 1951 liet Heyboer zich vrijwillig opnemen in het psychiatrisch ziekenhuis in Santpoort. Traumatische ervaringen in de Tweede Wereldoorlog en daarmee verband houdende verstopte emoties die in alle hevigheid losbraken waren de reden. Naar aanleiding van deze zware crisis, die vier maanden duurde, begon hij tekeningen en etsen te maken met figuren die voor hem elementaire zielsinhouden uitbeeldden: "de erkenning", "het tijdloze werk", "het bewustzijn van de wonde". Vanaf dat moment streeft Heyboer de rest van zijn leven naar inhoud in zijn werk, schoonheid alleen was niet meer genoeg.
Hij ontwikkelt gaande weg zijn Systeem: zijn eigen beeldtaal met figuren, kruisende lijnen, getallen en teksten. Met dat Systeem kon hij zichzelf, zijn krankzinnigheid, de krankzinnige zinloosheid van dit universum waar hij deel van uitmaakte en die hij zich bewust was geworden door de verschrikkelijke ervaringen in de oorlog, in kaart brengen en beheersbaar maken.
Heyboer: "Ik viel overal tussen wal en schip. En nu had ik een systeem gemaakt, waarin ik kon creëren en waarin ik bestond, waarvan men zei: 'Dat is Heyboer'. Dit systeem werd een teken. En dit teken is Anton Heyboer. Iedere dag zet ik dit teken neer als existentie van identiteit. Ik verkoop dit teken om in mijn levensonderhoud te kunnen voorzien."
(Merk op dat Heyboer zelf hier het woord 'teken' gebruikt en niet het woord 'symbool'!)
Dit vergt meer dan 'kunst maken', of zelfs 'kunstenaar zijn' - dit vergt de volledige inzet van de mens, een totale overgave aan het 'zijn': het leven zelf tot kunstwerk maken. Voor Heyboer was het elke dag creëren de grondslag van zijn 'zijn'. Dat scheppen betekende niet alleen dingen maken, maar vooral het leven creëren. Voor hem ging de tijd niet van ergens in het verleden naar ergens in de toekomst. Alleen het 'nu' telde, dus dat moest volop geleefd worden in een leven dat zelf zijn gang ging en niet een bepaalde kant uitgestuurd werd. Want als je 'nu' deed wat in het 'nu' paste, dan ging het vanzelf zoals het moest gaan.
Dit is Tao. Anton Heyboer kon dat. Ik kan het niet.
En dan was er nog 'de zee'. En 'het haantje'. En nog zoveel meer...
Tot mijn verrassing echter zit er schuin tegenover het Frans Halsmuseum aan het Groot Heiligland nóg zoiets: het Historisch Museum Haarlem. Het bestaat denk ik nog niet zo heel lang, en het beschikt duidelijk niet over de materiële en financiële faciliteiten van de beroemde overbuurman- het is een beetje een Janboerefluitjesmuseum. Toegegeven: de vaste collectie heb ik niet gezien. Maar wat een snoepie van een expositie hadden ze daar over de Haarlemse jaren van Anton Heyboer! Ik heb er van genoten, ik heb er veel van opgestoken, het heeft me geïnspireerd en tot nadenken geprikkeld.Ook ik wist, als zovelen, niet veel meer over Anton Heyboer dan: extravagant, in Den Ilp samengewoond hebbend met drie vrouwen, etsen met een vreemde beeldtaal die je op het eerste gezicht niet kunt 'lezen'. Maar daar is nu verandering in gekomen, dank zij deze kleine maar o zo fijne expositie in het Historisch Museum Haarlem! Ik ga niet herhalen wat er ook al in het keurig vormgegeven tentoonstellingsgidsje staat, maar noem een paar saillante punten die me troffen.
Heyboer: "In de Zonnesteeg in Haarlem deed ik mijn kleren uit, legde de vloeren vol met chamoispapier en nam Siberisch houtskool, 's avonds, er was niemand, en maakte met mijn adem ingehouden in één keer bladen vol. Allemaal met vegen, en als ze geveegd waren kwam ik er even aan met mijn gum, waardoor er vlakjes ontstonden die het wit en het zwart met elkaar verbonden. Het had het karakter van oerlandschappen. Dat was mijn kunst. Later ging ik comprimeren. De laatste vormen die het had waren de vormen van een ei. Of in ieder geval de vormen van iets ronds, oprijzends, en dat in het oer stond. (Lees, wat dit betreft, het unieke boek Eigenzinnig Kunstzinnig van Tjeu van den Berk, over de visie van Carl Gustav Jung op kunst! WK). En toen werd ik krankzinnig. Toen werd ik zielsziek."
In de winter van 1951 liet Heyboer zich vrijwillig opnemen in het psychiatrisch ziekenhuis in Santpoort. Traumatische ervaringen in de Tweede Wereldoorlog en daarmee verband houdende verstopte emoties die in alle hevigheid losbraken waren de reden. Naar aanleiding van deze zware crisis, die vier maanden duurde, begon hij tekeningen en etsen te maken met figuren die voor hem elementaire zielsinhouden uitbeeldden: "de erkenning", "het tijdloze werk", "het bewustzijn van de wonde". Vanaf dat moment streeft Heyboer de rest van zijn leven naar inhoud in zijn werk, schoonheid alleen was niet meer genoeg.
Hij ontwikkelt gaande weg zijn Systeem: zijn eigen beeldtaal met figuren, kruisende lijnen, getallen en teksten. Met dat Systeem kon hij zichzelf, zijn krankzinnigheid, de krankzinnige zinloosheid van dit universum waar hij deel van uitmaakte en die hij zich bewust was geworden door de verschrikkelijke ervaringen in de oorlog, in kaart brengen en beheersbaar maken. Heyboer: "Ik viel overal tussen wal en schip. En nu had ik een systeem gemaakt, waarin ik kon creëren en waarin ik bestond, waarvan men zei: 'Dat is Heyboer'. Dit systeem werd een teken. En dit teken is Anton Heyboer. Iedere dag zet ik dit teken neer als existentie van identiteit. Ik verkoop dit teken om in mijn levensonderhoud te kunnen voorzien."
(Merk op dat Heyboer zelf hier het woord 'teken' gebruikt en niet het woord 'symbool'!)
Dit vergt meer dan 'kunst maken', of zelfs 'kunstenaar zijn' - dit vergt de volledige inzet van de mens, een totale overgave aan het 'zijn': het leven zelf tot kunstwerk maken. Voor Heyboer was het elke dag creëren de grondslag van zijn 'zijn'. Dat scheppen betekende niet alleen dingen maken, maar vooral het leven creëren. Voor hem ging de tijd niet van ergens in het verleden naar ergens in de toekomst. Alleen het 'nu' telde, dus dat moest volop geleefd worden in een leven dat zelf zijn gang ging en niet een bepaalde kant uitgestuurd werd. Want als je 'nu' deed wat in het 'nu' paste, dan ging het vanzelf zoals het moest gaan.
Dit is Tao. Anton Heyboer kon dat. Ik kan het niet.
En dan was er nog 'de zee'. En 'het haantje'. En nog zoveel meer...
Abonneren op:
Posts (Atom)