Pas gisteravond, op het terras van De Waegh in Dokkum, hoorde ik: Rein Bril is onlangs overleden. Eén keer heb ik hem ontmoet, twee jaar geleden, bij de opening van de expositie KunstKantoor 2010. Er was een klik, zoals ik die maar zelden bij mensen heb gevoeld. Een warme, sterke handdruk- veelzeggend, meer nog dan de gedachtewisseling die er aan voorafging, en daar de bevestiging van. Een handdruk die ik nooit meer zal vergeten. Ik heb in Rein Bril een Mensch ontmoet.


Ik hoopte dat zijn website, met zijn beelden en gedachten, ten eeuwigen dage op het internet zou blijven staan - maar nee, die is al niet meer te vinden. Alsof dat alles nooit bestaan heeft. Maar wellicht is dat helemaal in lijn met Rein... 
De volgende tekst vond ik nog wel, op de site van de Stichting Keunstkrite Twizel:


In Memoriam: Rein Bril (1945-2012)

Vanavond trof ons het droeve bericht dat onze kunstvriend Rein Bril, slechts een paar dagen na zijn 67-ste verjaardagsfeest, plotseling is overleden. Wij zullen hem zeer  missen.
Rein is van het begin af aan betrokken geweest bij de Keunstkrite. Hij was een van de inspirators en bestuurslid van de oprichting in 2009 tot begin 2011. Reins beeld  “de Vader” Warrior vormt de basis voor het logo van onze stichting en belichaamt daarin (voor ons) de strijd voor en met de Kunst.
Rein laat een hoop fijne herinneringen achter waarbij “vrijheid”,”ruimte” en het kunnen “spelen” een steeds terugkerend thema was.  Een dichter, een filosoof, een hartelijk mens en een ware vriend.  Vertrokken naar de Eeuwige Jachtvelden of zoals hij dat zonder twijfel zelf glimlachend gezegd zou hebben: de Eeuwige Speelvelden.
Mogen de Engelen, van wie je veel hield je op je verdere pad begeleiden. Wij zullen je niet vergeten.
Onze gedachten gaan uit naar Reins zoon Bram op wie hij zeer trots was, zijn Ineke, zijn “oude” zuster en alle anderen die hem lief waren. Wij wensen jullie sterkte met dit grote verlies.


Twijzel, 5 juli 2012


Hetty Kloosterman Combs
uit naam van het bestuur van de Stichting Keunstkrite Twizel




En, ik kan het niet laten, hier een paar beelden, om nooit te vergeten:

de vader / warrior. 2005

balans-beelden. 2004

de golf

zwaluw

Het is loeiheet, in en om het atelier. Na de eerste zomerse week van dit jaar bouwt zich spanning op. Het broeit. Loodgrijs is de lucht, het wachten is op ontlading.

Weer dat lood. En weer die hitte... Stagnatie? Gevolgd door transgressie? Transmutatie, transformatie? Gewoon: transpiratie!

(Dit gaat niet alleen over het weer. Het gaat ook over de kunst. En over de langverhoopte verplaatsing van het basiskamp.)

- en van alles wat ik zie
weet ik dat het anders had kunnen zijn
maar dat is het niet


Rutger Kopland (1934-2012)
uit: Een man in de tuin, Stroomdal I




Niets van alles in dit universum heeft per se zó moeten zijn zoals het is. Het had allemaal net zo goed helemaal anders kunnen zijn. Het had er net zo goed helemaal niet kunnen zijn. Wat maakt het dus uit dat het is zoals het is? Wat maakt het uit dat ik er ben? Ik had er net zo goed niet kunnen zijn. Het heeft allemaal niets te betekenen. Dat relativeert de hele boel.


Maar het drukt mij ook met mijn neus op mijn verantwoordelijkheid. Want, nogmaals: niets van dit alles heeft per se zó moeten zijn zoals het is; het had net zo goed helemaal anders, zelfs helemaal niet kunnen zijn. Maar het is er wel. Ik ben er wel! En alles is zoals het is, en daar kan ik niet omheen...


Laat ik dus maar zien dat ik er iets moois van maak. Dat betekent het - 
dat geeft het zin en betekenis.


Maar Kopland kon dat veel preciezer zeggen.

Gaat u zitten! Twee Rietveldstoelen, de ene in blank beukenhout, de andere met de primaire kleuren. Gemaakt door dorpsgenoot Pieter Visser, geheel volgens de originele specificaties. Geen fabrieksmatige massaproducten, maar handwerk, dus allebei unica.

Meubelmaker en architect Gerrit Rietveld ontwierp deze stoel in de jaren tussen 1918 en 1923, hoewel sommige kunsthistorici het jaar 1917 noemen. Er bestaan verschillende versies - deze, tot op het bot gedeconstrueerde armstoel, is een opvolger van een stoel met zijpanelen. Er zijn Rietveldstoelen in verschillende kleuren: een onbeschilderde uit 1921, een witgebeitste voor de avant-gardedichteres Til Brugman uit 1923, een roze, een zeegroene gemaakt voor Charley Toorop, en een zwarte met witte kopse kanten, besteld door de kunstenaar Paul Citroen. De primaire kleuren rood, geel en blauw werden voor het eerst toegepast rond 1923, geheel in de stijl van De Stijl: de kunstbeweging die we kennen van bijvoorbeeld Piet Mondriaan. Het Rietveld-Schröderhuis in Utrecht en café De Unie in Rotterdam zijn twee andere schoolvoorbeelden.

Het Centraal Museum in Utrecht bezit een (ongedateerde) werktekening van de hand van Gerrit Rietveld, waarop de definitieve afmetingen en kleuren van de stoel zijn vastgelegd. Volgens die specificaties heeft Pieter Visser deze twee stoelen gemaakt. 


Of ze lekker zitten? Als Rietveld die vraag gesteld kreeg antwoordde hij: "Zitten is een werkwoord!" Het was de bedoeling dat de stoel een eenvoudig, fabrieksmatig te vervaardigen massaproduct zou worden. Zover is het nooit gekomen, omdat geen enkele fabrikant of meubelverkoper geloofde dat de stoel, behalve mooi, ook comfortabel kon zijn. Toch schijnt dat mee te vallen - ook dorpsgenoot Pieter verzekert me er van dat ze goed zitten. En dat verbaast me niet.

Wat zich voordoet als simplistische abstractie, kille wiskundige constructie, schijnbaar fantasieloze eenvoud, is in feite gebaseerd op onomstotelijke gegevenheden van het menselijk lichaam, van ons fysieke zelfverstaan, abstractie tot op het bot van de materie, niet 'vergeestelijkt' maar tot op de grond toe gedeconstrueerd en gebaseerd op eenvoud. 
De Stijl is daarin zeer consequent en heel zuiver geweest. En juist daardoor verbindt deze vormgeving zich naadloos met al die andere aspecten van het bestaan: de lichamelijke én de geestelijke, de objectieve én de subjectieve, het abstracte én het individuele, het apollinische én het dionysische, blablabla, blaaablabla, blabla!

En dus schijnt zo'n stoel ook gewoon lekker te zitten. Misschien koop ik er zelf wel een.

Niet alleen je werkplek is je atelier - je state of mind, je way of being zijn het nog veel meer!

Het ziet er naar uit dat het basiskamp verplaatst zal gaan worden. 
De bakens worden verzet. De coördinaten verschuiven. Er is een omslag op komst.



Vuurtorens, bakens, zeekaarten: alles wat te maken heeft 
met positiebepaling en koers uitzetten - na de dood van mijn lief
in 1994, werd de Atlantische kustlijn van Portugal, 
ter hoogte van Lissabon aan de monding van de Taag, 
bij Cabo Espichel, Cabo Raso en Cabo da Roca 
(het westelijkste puntje van het Europese continent) 
voor mij een metafoor voor de grenslijn 
tussen dood en leven, verleden en toekomst. 
Het was héden: tijd voor een hernieuwde positiebepaling, 
om een andere koers uit te kunnen zetten.


Mijn tijd als justitiepastor liep ten einde. De bajes 
(van het Hebreeuwse beth=huis) is voor mij 
een beth ha’midrash, een leerhuis geweest. 
Ik heb er mensen leren kennen 
aan wie elke verantwoordelijkheid werd ontnomen, 
of die met een schuld belast waren 
die te zwaar was om te dragen – 
en die ofwel daaraan kapotgingen, ofwel 
ondanks alles hun menselijke waardigheid behielden. 
Ik heb er geleerd hoe hoog de liefde reikt, 
hoe diep haar afgrond is – 
en hoezeer wij mensen daarvoor terugdeinzen. 
Verhalen – ook in de theologie, de bestudering 
van de levensbeschouwelijke traditie waarin ik sta – 
die verwijzen naar, of cirkelen rondom Iets 
dat wel benoemd wordt, 
maar zich onmiddellijk ook weer aan benoeming onttrekt.


Het was niet eens zozeer de dood van Luís 
als wel de reflectie op onze relatie 
en de plaats daarvan in mijn leven 
die me weer deden beseffen: ook ik 
maak altijd weer omtrekkende bewegingen 
rondom iets dat zich niet laat vatten – 
een innerlijke horizon. Noem het god, of liefde, 
of dood, of de leegte. En het verlangen daarnaar.


En toen ik in 2004, staande op de Waddenzeedijk bij Nes,
tussen Wierum en Peazens-Moddergat, 
over de horizon probeerde te kijken 
en de eilanden als voetstappen over de einder zag gaan, 
ontdekte ik dat de vuurtorens van Ameland en Schiermonnikoog 
precies dezelfde lichtcodes hadden 
als de vuurtorens van Cabo Raso en Cabo da Roca. 
En ik wist dat ik in die leegte maar eens moest gaan wonen.


Pas nu het donker wordt kan ik de tekens lezen
waarvan ik al bij daglicht wist dat ze er zijn.
Is 't jouw handschrift, tegen de horizon geschreven?
Bedankt, de boodschap is begrepen: ik zal er zijn!

Wij zien niet de werkelijkheid. Wij zien het beeld dat ons brein maakt van de werkelijkheid. En daarbij kan ons brein zich op de prachtigste manieren vergissen. Dat is niet erg, als je je maar bewust blijft van het gegeven dat het niet de werkelijkheid is die je ziet. Maar blijf vooral genieten van de beelden die ons brein van de werkelijkheid kan maken!


Sam Drukker over de tekeningen die hij maakte bij een binnenkort te verschijnen uitgave van het verhaal 'East Bergholt' van Marcel Möring:
     "Het landschap is wonderschoon. En winter-kaal. Alleen de struiken hebben groen. Op mijn gehuurde fietsje loer ik het glooiende landschap af. Het verhaal zit continu in mijn hoofd. Ik ken alle scènes en probeer heel dicht bij de tekst te blijven. Die neiging tot de realiteit heb ik altijd. Ik kan nu eenmaal niets bedenken dat interessanter is dan wat ik zie."


Wat de kunstenaar ziet ("loeren", "wat ik zie"), de inbreng van het brein ("het verhaal", "dicht bij de tekst") en weer terug: "Ik kan nu eenmaal niets bedenken dat interessanter is dan wat ik zie." Meer is het niet... En wat Sam Drukkers brein en hand dan maken van de werkelijkheid van een boom, is winter-kaal en (waarschijnlijk daardoor) wonderschoon:

tekst van Sam Drukker en foto van Edo Kuipers in BK-INFORMATIE 2012-4